fabulinus

Ég vildi gjarnan getað kennt tímaleysi um bloggskort en sökin er alíslenskt „nennis“. Venjan hefur verið hingað til sú að þegar ég flyt erlendis að þá held ég blogg. Í bæði skiptin sem ég bjó í Rússlandi þá skrifaði ég um það og líka þegar ég bjó í Kína – allavega í þessa örfáu mánuði sem ég náði að vera þar þangað til að Covid byrjaði að eyðileggja allt fyrir öllum.

Ég kom til Poznań í byrjun september til að hafa nægan tíma til að koma mér fyrir áður en ég byrjaði í tímum í október. Pólskur vinur minn sem búið hefur á Íslandi var búinn að benda mér á vefsíður þar sem ég gæti leitað að íbúðum. Það tók mig rúmlega viku að finna mér íbúð en það voru ekki allir sem svöruðu fyrirspurnum. Ég var heppinn því ég fann íbúð sem var laus strax en margar þeirra voru ekki að losna fyrr en í byrjun október. Leigusalarnir eru pólsk hjón sem bjuggu í áratugi í Þýskalandi og höfðu fjárfest í tveim íbúðum í nýrri blokk með það fyrir augum að leigja þær út.

Leigusamningur í Póllandi er venjulega gerður ár fram í tímann. Ég greiði 3.000 złoty fyrir íbúðina, 650 złoty fyrir hita og vatn og síðan eitthvað smotterí fyrir rafmagn á tveggja mánaða fresti.Þar fyrir utan greiði ég 80 złoty fyrir internet. Útgjöldin eru því um 120.000 kr. á mánuði. Þar sem að íbúðin er ný þá greiði ég leigu sem er talin mjög há. Vinur minn leigir íbúð í blokk sem kölluð er kamienica upp á pólsku og vísar í tegund fjölbýlishúsa sem byggð voru um aldamót 1900. Hann greiðir 650 złoty fyrir sitt herbergi og leigir síðan frá sér önnur tvö á sama verði. Í slíkum blokkum er oft keramikarinn til kyndingar sem hægt er að nota til að halda niðri kostnaði við rafmagns-eða gaskyndingu. Slíkum leiguíbúðum fylgir sú kvöð að komi eitthvað upp sem þurfi að laga ber leigjandi allan kostnað.

Þegar að reynt var að innleiða kommúnisma í Póllandi eftir seinni heimsstyrjöldina var slíkt húsnæði í Poznań ríkisvætt. Eftir hrun kommúnismans gátu fyrri eigendur fengið til baka eignir sínar en þar sem að enginn hafði getað byggt upp kapítal á tímum kommúnismans höfðu þeir ekki efni á því að halda þeim við. Íbúðir í slíkum blokkum eru því oft heldur veðraðar á íslenskan mælikvarða.

Fyrir innrás Rússa í Úkraínu er talið að Úkraínubúar hafi verið um 600.000 talsins í Póllandi öllu (miðað við þá sem skráðir voru inni í kerfið). Nú er sú tala áætluð um 2 milljónir. Til samanburðar væri þetta eins og að Íslendingar tækju við yfir 30.000 flóttamönnum. Svokallaður UKR-status hefur verið búinn til með það fyrir augum að auðvelda Úkraínubúum að sækja um PESEL (þ.e. pólska kennitölu) til að auðvelda þeim að sækja menntum, vera á vinnumarkaði, fá barnabætur o.fl.

Af þessum fjölda eru um 300.000 búsettir í Varsjá. Vinur minn þaðan sagði mér að dýrustu hverfin væru nú leigð af Úkraínubúum,„fólk áttar sig ekki á því endilega að þau sem minnst hafa milli handanna í Úkraínu eiga ekki efni á því að flýja“. Hann sagði mér að á tíunda áratugnum sérstaklega og upp úr 2000 hafi verið töluverð spilling í Póllandi sem hafi minnkað með aðild í ESB. Gengu prófskírteini að kaupum og sölu. Þetta heyrir nú sögunni til hérlendis en viðhefst ennþá í Úkraínu. Þessi vinur minn er við nám við sama háskóla og ég. Gerð er töluverð krafa um enskukunnáttu þar sem allt nám fer fram á ensku. Þegar hann hóf námið í haust voru helmingur allra nemenda flóttamenn sem hafa síðan þá þurft að hætta námi þar sem enskan hjá þeim var ekki nægilega góð, þó svo að pappírar segðu til um annað. Leiga og verð á húsnæðislánum hafa hækkað upp úr öllu valdi og er fólki orðið verulega gramt um geð.

Tveir samnemendur mínir eru frá Úkraínu. Annar er stórfurðulegur og hinn er stórskrítinn. Annar þeirra kemur frá Vestur-Úkraínu og talar bæði úkraínsku og rússnesku, á meðan hinn kemur frá Austur-Úkraínu og talar rússnesku. Aðrir slavar í bekknum eru frá Hvíta-Rússlandi og Kasakstan. Mikill fjöldi Hvítrússa býr og starfar í Póllandi en þeir eiga margir hverjir rétt á karta pobytu (ísl. dvalarskírteini) ef þeir eiga pólskar rætur.

Hafa má í huga að mikið af því landsvæði sem nú telst til Hvíta-Rússlands tilheyrði Póllandi fyrir stríð. Margar borgir voru opinberlega fjöltyngdar, t.d. Brest en íbúar hennar töluðu pólsku, rússnesku, jiddísku og hebresku.

Til að sporna við fólksfækkun og hækkandi meðalaldri þjóðarinnar hafa pólsk yfirvöld boðið fólki með pólskan uppruna að setjast að í Póllandi. Mikið af þessu fólki, sérstaklega þeir sem eldri eru, falla á milli skips og báru þar sem ekki eru til innviðir til að taka á móti þeim. Fólk þetta stendur höllum fæti hvað varðar fjárhag, tungumálafærni og menningarlæsi.

Pólska og rússneska eru slavnesk mál í grunninn bæði og töluvert lík með margt. Það sem þessar tungur eiga sameiginlegt er hinsvegar færra en það sem þær eiga sameiginlegt og eiga því margir sem tala þessi mál erfitt með að læra pólsku almennilega og enda oft á því að tala pólskuskotna rússnesku. Rússneska hefur 6 föll en pólskan 7. Bæði málin hafa þrjú málfræðileg kyn og hvorugt hefur greini. Orðsifjar grunnorðaforða beggja mála er mjög líkur. Einn á pólsku er jeden en á rússnesku odin (borið fram adín). Pólskan notar tengisögnina ‘að vera’ í nútíð en henni er sleppt í rússnesku. Á pólsku segjum við því „þetta er epli“ en á rússnesku „þetta – epli“. Tökuorð í pólsku eru mörg úr latnesku og þýsku, (sérstaklega hérna í Stóra Póllandi þar sem ég er búsettur, Poznań hét áður Posen og voru 40% íbúa hennar árið 1910 Þjóðverjar) en í rússnesku eru tökuorðin að miklu leyti úr mongólskum og tyrkískum málum.

Ég gæti haldið lengi áfram en læt þetta duga í bili. Ég ætla mér að skrifa eithvað a.m.k. vikulega. Takk fyrir lesturinn.